عمل لیزیک برای بسیاری از افرادی که از عینک یا لنز تماسی خسته شدهاند، گزینهای جذاب برای اصلاح نزدیکبینی، دوربینی و آستیگماتیسم است؛ اما این جراحی برای همه مناسب نیست. سلامت قرنیه، ثبات شماره چشم، وضعیت سطح چشم، بیماریهای زمینهای، سن، شرایط هورمونی و حتی نوع فعالیتهای روزمره میتوانند روی امکان انجام جراحی اثر بگذارند. به همین دلیل، صرف داشتن شماره عینک مناسب به این معنا نیست که فرد حتماً کاندید مناسبی برای لیزیک است. ارزیابی دقیق چشمپزشکی و بررسی نقشه و ضخامت قرنیه پیش از تصمیمگیری ضروری است.
چه کسانی نمیتوانند عمل لیزیک انجام دهند؟
محدودیت انجام این جراحی را نمیتوان فقط با یک معیار مشخص کرد. بعضی شرایط، انجام لیزیک را بهطور جدی نامناسب یا پرخطر میکنند و بعضی دیگر ممکن است باعث شوند پزشک انجام جراحی را تا برطرف شدن مشکل به تعویق بیندازد یا روش دیگری مانند PRK یا SMILE را پیشنهاد کند. تصمیم نهایی بر اساس معاینه کامل و نتایج آزمایشهای قبل از جراحی گرفته میشود.
افرادی با قرنیه نازک یا شکل غیرطبیعی قرنیه
یکی از مهمترین بخشهای ارزیابی پیش از جراحی، بررسی قرنیه است. در لیزیک، بخشی از بافت قرنیه تغییر شکل داده میشود؛ بنابراین باید ذخیره بافتی کافی و ساختار مناسب وجود داشته باشد. اگر قرنیه بیش از حد نازک باشد یا محاسبات نشان دهند که پس از برداشت بافت، استحکام قرنیه به اندازه کافی حفظ نمیشود، جراحی میتواند خطر عوارض جدی را افزایش دهد.
وجود قوز قرنیه یا نشانههای بیماریهای اکتاتیک قرنیه نیز از مهمترین موانع انجام این جراحی است. حتی موارد خفیف یا پنهان بیماری ممکن است در معاینه معمول مشخص نباشند؛ به همین علت تصویربرداری دقیق قرنیه و توپوگرافی یا توموگرافی اهمیت زیادی دارد. تشخیص زودهنگام این مشکلات به پزشک کمک میکند از انجام جراحی نامناسب جلوگیری کند.
اگر به دنبال اطلاعات بیشتر درباره روش انجام جراحی و روند آن هستید، مطالعه مطلب جراحی فمتو لیزیک میتواند دید کاملتری درباره این روش در اختیار شما قرار دهد.
افرادی که شماره چشمشان هنوز ثابت نشده است
ثبات شماره چشم یکی از معیارهای مهم کاندیداتوری است. اگر نمره عینک یا لنز تماسی در یک سال اخیر تغییر قابل توجهی داشته باشد، ممکن است نتیجه جراحی پایدار نباشد. در چنین شرایطی، اصلاح انکساری بر اساس یک شماره در حال تغییر، احتمال باقی ماندن عیب انکساری یا نیاز به اصلاح مجدد را افزایش میدهد.
بیثباتی شماره چشم میتواند در سنین پایینتر بیشتر دیده شود، اما فقط به سن مربوط نیست. تغییرات هورمونی، برخی بیماریها و بعضی داروها نیز ممکن است باعث نوسان دید شوند. به همین دلیل، پزشک پیش از تصمیمگیری روند تغییر شماره چشم را بررسی میکند و در صورت نیاز، جراحی را تا رسیدن به ثبات مناسب به تعویق میاندازد.
افرادی که خشکی چشم شدید یا کنترلنشده دارند
خشکی چشم موضوعی نیست که بتوان آن را در ارزیابی قبل از عمل نادیده گرفت. لیزیک میتواند علائم خشکی را تشدید کند و در فردی که از قبل خشکی شدید و درماننشده دارد، روند بهبود سطح چشم دشوارتر شود. به همین دلیل، در صورت وجود علائم قابل توجه، معمولاً ابتدا علت خشکی مشخص و درمان میشود و سپس وضعیت چشم دوباره ارزیابی خواهد شد.
سوزش، احساس جسم خارجی، قرمزی، اشکریزش واکنشی و نوسان دید از علائمی هستند که میتوانند نشاندهنده مشکل سطح چشم باشند. همچنین التهاب لبه پلک، اختلال غدد میبومین و آلرژی چشمی کنترلنشده ممکن است قبل از جراحی نیاز به درمان داشته باشند. در برخی افراد، کنترل مناسب مشکل باعث میشود دوباره امکان بررسی برای جراحی فراهم شود؛ اما در خشکی شدید و مقاوم، ممکن است انجام لیزیک همچنان انتخاب مناسبی نباشد.
شناخت شرایط چشم و انتخاب روش مناسب اهمیت زیادی دارد؛ برای آشنایی با خدمات و بررسیهای مرتبط، میتوانید مطلب لیزیک چشم در کرج را نیز مطالعه کنید.
زنان باردار یا شیرده
بارداری و شیردهی معمولاً زمان مناسبی برای جراحی اصلاح عیوب انکساری نیست. تغییرات هورمونی در این دوره میتواند روی قرنیه، سطح چشم و شماره چشم اثر بگذارد و نتیجه اندازهگیریهای قبل از عمل را غیرقابل اتکاتر کند. همچنین خشکی چشم در این دوره ممکن است افزایش پیدا کند. به همین دلیل، منابع تخصصی و دستورالعملهای معتبر انجام لیزیک را در دوران بارداری و شیردهی توصیه نمیکنند.
این موضوع به معنای ممنوع بودن دائمی جراحی نیست. پس از پایان این دوره و بازگشت وضعیت چشم به شرایط پایدار، میتوان دوباره برای ارزیابی اقدام کرد. زمان مناسب باید بر اساس شرایط فردی و نظر چشمپزشک تعیین شود.
افراد مبتلا به برخی بیماریهای سیستمیک
بعضی بیماریهای عمومی بدن میتوانند روند ترمیم بافت را تغییر دهند و به همین دلیل قبل از جراحی اهمیت زیادی دارند. بیماریهای خودایمنی یا اختلالات سیستم ایمنی، در صورت کنترل نبودن، ممکن است خطر عوارض را بیشتر کنند. دیابت کنترلنشده نیز میتواند باعث اختلال در ترمیم و تغییرات سطح چشم شود و انتخاب بیمار برای جراحی را تحت تأثیر قرار دهد.
وجود یک بیماری زمینهای لزوماً به معنای ممنوعیت همیشگی جراحی نیست. مهم این است که بیماری تا چه اندازه کنترل شده، چه داروهایی مصرف میشود و وضعیت چشم در معاینه چگونه است. بنابراین بیمار باید همه بیماریها و داروهای مصرفی خود را پیش از عمل به پزشک اطلاع دهد.
افراد مبتلا به برخی بیماریهای چشمی
برخی مشکلات چشمی میتوانند انجام لیزیک را نامناسب کنند یا دستکم به بررسی و احتیاط بیشتری نیاز داشته باشند. التهاب فعال داخل چشم، گلوکوم کنترلنشده، بیماریهای قرنیه، برخی انواع دیستروفی قرنیه، عفونتها و مشکلات قابل توجه سطح چشم از مواردی هستند که باید پیش از تصمیمگیری بررسی شوند. سابقه تبخال چشمی نیز اهمیت دارد، زیرا برخی روشهای لیزری میتوانند در شرایط خاص خطر فعال شدن مجدد بیماری را مطرح کنند.
همچنین وجود آبمروارید با اهمیت بینایی، آسیب قبلی چشم، جراحیهای قبلی قرنیه یا برخی تغییرات ساختاری چشم میتواند باعث شود لیزیک بهترین گزینه نباشد. در این شرایط، مسئله فقط اصلاح شماره عینک نیست؛ بلکه ابتدا باید بیماری اصلی یا وضعیت ساختاری چشم مدیریت شود.
آیا سن پایین مانع انجام لیزیک است؟
لیزیک برای کودکان انجام نمیشود و در سیستمهای تأییدکننده معتبر، حداقل سن انجام آن ۱۸ سال در نظر گرفته شده است؛ با این حال، رسیدن به این سن بهتنهایی کافی نیست. مهمتر از عدد سن، ثبات شماره چشم و سلامت کامل چشم است. فرد جوانی که شماره چشمش همچنان تغییر میکند، معمولاً کاندید مناسبی برای جراحی نیست.
از طرف دیگر، افزایش سن نیز بهخودیخود به معنای ممنوع بودن جراحی نیست. با بالا رفتن سن، مشکلات دیگری مانند پیرچشمی و آبمروارید اهمیت بیشتری پیدا میکنند و باید در تصمیمگیری لحاظ شوند. بنابراین هدف و انتظارات فرد از جراحی نیز در کنار معاینه چشم بررسی میشود.
ورزشهای برخوردی و شغلهای پرخطر چه تأثیری دارند؟
افرادی که بهصورت حرفهای یا مستمر در ورزشهای برخوردی مانند بوکس، کشتی یا هنرهای رزمی فعالیت میکنند، باید در انتخاب روش اصلاح بینایی دقت بیشتری داشته باشند. دلیل اصلی، وجود فلپ قرنیه در لیزیک و امکان آسیب آن در اثر ضربه است. در چنین شرایطی ممکن است روشهایی مانند PRK یا SMILE برای برخی افراد گزینه مناسبتری باشند. این تصمیم کاملاً به شرایط چشم، شغل و میزان مواجهه با ضربه بستگی دارد.
نوع شغل نیز باید با پزشک مطرح شود. بعضی مشاغل یا سازمانها ممکن است درباره روشهای اصلاح عیوب انکساری مقررات خاص خود را داشته باشند. همچنین افرادی که به دید بسیار دقیق در شب نیاز دارند، مانند بعضی رانندگان یا خلبانان، باید درباره احتمال ایجاد هاله، خیرگی و سایر تغییرات کیفیت دید در نور کم، ارزیابی و مشاوره دقیقتری دریافت کنند.
آیا شماره چشم خیلی بالا همیشه مانع عمل لیزیک است؟
پاسخ به این سؤال یک عدد ثابت برای همه افراد نیست. محدوده قابل اصلاح به نوع عیب انکساری، دستگاه مورد استفاده، ضخامت و شکل قرنیه و میزان بافتی که باید برداشته شود بستگی دارد. هرچه اصلاح مورد نیاز بیشتر باشد، مقدار بیشتری از بافت قرنیه درگیر میشود؛ بنابراین ممکن است در یک فرد، شماره بالای چشم همراه با قرنیه مناسب قابل درمان باشد و در فرد دیگری به دلیل ویژگیهای قرنیه، لیزیک انتخاب نشود.
به همین علت، تصمیمگیری صرفاً بر اساس نمره عینک اشتباه است. اندازهگیری دقیق ضخامت قرنیه، نقشهبرداری از سطح و ساختار آن و محاسبه میزان بافت باقیمانده، از بخشهای اساسی ارزیابی پیش از عمل هستند.
آیا داشتن پیرچشمی یعنی نمیتوان عمل لیزیک انجام داد؟
پیرچشمی یک موضوع متفاوت از نزدیکبینی یا آستیگماتیسم است. با افزایش سن، انعطافپذیری عدسی کاهش مییابد و دید نزدیک دشوارتر میشود. بنابراین ممکن است فردی برای اصلاح دید دور کاندید جراحی باشد، اما همچنان در آینده برای مطالعه یا کار نزدیک به عینک نیاز پیدا کند. این موضوع باید پیش از جراحی کاملاً روشن شود تا انتظار بیمار با نتیجه واقعی هماهنگ باشد.
در افراد میانسال، پزشک علاوه بر معاینه قرنیه و شماره چشم، وضعیت عدسی و سلامت کلی چشم را نیز بررسی میکند. گاهی وجود تغییرات عدسی یا آبمروارید باعث میشود روش دیگری نسبت به لیزیک انتخاب منطقیتری باشد.
چه آزمایشهایی مشخص میکنند فرد کاندید مناسبی برای عمل لیزیک است؟
ارزیابی قبل از جراحی فقط خواندن شماره عینک نیست. چشمپزشک معمولاً مجموعهای از بررسیها را برای سنجش سلامت چشم و پیشبینی نتیجه انجام میدهد. بسته به شرایط فرد، این ارزیابی میتواند شامل موارد زیر باشد:
- اندازهگیری دقیق شماره چشم و بررسی ثبات آن
- توپوگرافی و توموگرافی قرنیه برای بررسی شکل و ساختار قرنیه
- اندازهگیری ضخامت قرنیه
- بررسی خشکی چشم و سلامت سطح چشم
- ارزیابی پلکها و التهاب لبه پلک
- بررسی فشار چشم و سلامت عصب بینایی
- معاینه کامل قسمتهای مختلف چشم و عدسی
هدف از این بررسیها فقط پیدا کردن موارد منع جراحی نیست؛ بلکه باید مشخص شود آیا انجام لیزیک در این فرد، بهترین تعادل میان نتیجه مورد انتظار و ایمنی را ایجاد میکند یا روش دیگری مناسبتر است.
اگر لیزیک مناسب نباشد، چه گزینههایی وجود دارد؟
رد شدن از فهرست کاندیداهای لیزیک به معنی بینتیجه ماندن تلاش برای اصلاح عیب انکساری نیست. در برخی افراد، روشهای دیگری مانند PRK یا SMILE میتوانند با توجه به ضخامت قرنیه، خشکی چشم، نوع فعالیت و ساختار چشم بررسی شوند. البته این روشها نیز معیارها و محدودیتهای خاص خود را دارند و نمیتوان آنها را بدون معاینه جایگزین لیزیک دانست.
در بعضی بیماران نیز بهترین تصمیم، ادامه استفاده از عینک یا لنز تماسی یا درمان مشکل زمینهای و سپس ارزیابی مجدد است. مهمترین نکته این است که «انجام نشدن جراحی» را نباید شکست تلقی کرد؛ اگر یک روش برای ویژگیهای چشم فرد مناسب نباشد، انتخاب نکردن آن میتواند ایمنترین تصمیم باشد.
برای آشنایی با یکی از حوزههای دیگر جراحیهای چشم، میتوانید مطلب جراحی شبکیه را مطالعه کنید؛ البته مشکلات شبکیه موضوعی متفاوت از اصلاح عیوب انکساری است و نباید این دو را با یکدیگر یکسان دانست.
چرا تصمیم نهایی باید بعد از معاینه گرفته شود؟
ممکن است دو نفر شماره عینک تقریباً یکسانی داشته باشند، اما یکی کاندید مناسب لیزیک باشد و دیگری به دلیل شکل قرنیه، خشکی چشم یا یک بیماری زمینهای به جراحی دیگری نیاز داشته باشد. به همین دلیل، پاسخ درست به این سؤال که «چه کسانی نمیتوانند عمل لیزیک انجام دهند؟» فقط با بررسی مجموعهای از عوامل به دست میآید، نه با یک فهرست ساده از شماره چشم یا سن.
پیش از تصمیمگیری، سوابق پزشکی، داروهای مصرفی، وضعیت هورمونی، سابقه بیماریهای چشمی و حتی نوع فعالیتهای روزانه باید با پزشک مطرح شود. بعضی عوامل موقتی هستند و با درمان یا گذشت زمان برطرف میشوند؛ برخی دیگر اما نشان میدهند که لیزیک اصولاً انتخاب مناسبی برای فرد نیست.
جمعبندی عمل لیزیک
عمل لیزیک برای اصلاح عیوب انکساری، در افراد مناسب میتواند نتیجه مطلوبی داشته باشد؛ اما ایمنی آن بیش از هر چیز به انتخاب صحیح بیمار وابسته است. قرنیه نازک یا نامنظم، قوز قرنیه، خشکی شدید و کنترلنشده چشم، شماره چشم ناپایدار، بارداری و شیردهی، برخی بیماریهای سیستمیک و چشمی و شرایطی که احتمال ضربه به قرنیه را افزایش میدهند، از مهمترین عواملی هستند که ممکن است انجام جراحی را نامناسب یا نیازمند احتیاط ویژه کنند.
برای مشاهده نمونه جراحیها، آموزشهای مراقبت از چشم، پاسخ به سوالات بیماران و جدیدترین مطالب پزشکی، صفحه اینستاگرام دکتر مینا اوجانی را دنبال کنید.
بنابراین، اگر قصد انجام عمل لیزیک دارید، بهتر است به جای تصمیمگیری بر اساس تجربه دیگران یا صرفاً نمره عینک، ابتدا یک ارزیابی کامل قبل از جراحی انجام دهید. نتیجه این بررسی مشخص میکند که آیا لیزیک برای چشم شما مناسب است، آیا باید ابتدا یک مشکل زمینهای درمان شود یا روش دیگری برای اصلاح بینایی انتخاب بهتری خواهد بود.