نشانههای رایج بیماریهای چشمی در نوزادان | علائمی که والدین باید جدی بگیرند
چشمهای نوزادان دنیای تازهای را کشف میکند. اما گاهی همین چشمهای کوچک میتوانند نشانههایی از مشکلات بینایی یا بیماریهای چشمی را بروز دهند که اگر به موقع تشخیص داده نشوند، در آینده باعث اختلالات جدی در رشد بینایی کودک خواهند شد.
شناخت نشانههای رایج بیماریهای چشمی در نوزادان به والدین کمک میکند تا در زمان طلایی درمان اقدام کنند و از عوارض بلندمدت پیشگیری شود.
در این مقاله به بررسی دقیق علائم هشداردهنده، دلایل بروز مشکلات چشمی در نوزادان، زمان مراجعه به چشمپزشک و روشهای درمانی میپردازیم.
چرا تشخیص زودهنگام بیماریهای چشمی در نوزادان اهمیت دارد؟
سیستم بینایی نوزادان در حال تکامل است. هرگونه اختلال در این دوره میتواند روی رشد عصبی و دید آینده کودک تأثیر بگذارد. بسیاری از مشکلات چشمی اگر در ماههای ابتدایی زندگی تشخیص داده شوند، بهراحتی درمان میشوند؛ اما در صورت بیتوجهی ممکن است منجر به تنبلی چشم، اختلالات دائمی بینایی یا حتی آسیب شبکیه شوند.
مهمترین نشانههای بیماریهای چشمی در نوزادان
در ادامه شایعترین علائمی که نباید نادیده گرفته شوند را بررسی میکنیم:
۱️⃣ ترشح غیرطبیعی یا اشکریزش مداوم
اشکریزش خفیف در نوزادان طبیعی است، اما اگر:
-
اشک به صورت مداوم جاری باشد
-
ترشحات زرد یا سبز دیده شود
-
گوشه چشم ملتهب یا متورم شود
ممکن است نوزاد دچار انسداد مجرای اشکی یا عفونت چشمی شده باشد.
بیتوجهی به عفونتها میتواند به ساختارهای عمقیتر چشم آسیب بزند.
۲️⃣ قرمزی شدید یا التهاب چشم
قرمزی چشم اگر با تورم پلک، حساسیت به نور یا بیقراری همراه باشد، میتواند نشانه التهاب ملتحمه (کنژنکتیویت) یا عفونت باشد.
در برخی موارد، التهابهای مزمن میتوانند روی سلامت قرنیه تأثیر بگذارند. مشکلات قرنیه در سنین بالاتر ممکن است نیاز به درمانهای پیشرفتهای مانند لیزیک چشم کرج داشته باشند؛ به همین دلیل مراقبت زودهنگام اهمیت زیادی دارد.
۳️⃣ انحراف چشم (استرابیسم)
یکی از مهمترین علائم هشداردهنده، عدم هماهنگی دو چشم است. اگر چشمهای نوزاد به یک سمت متمایل باشند یا تمرکز همزمان نداشته باشند، ممکن است دچار انحراف چشم باشد.
انحراف درماننشده میتواند منجر به تنبلی چشم شود.
در موارد پیشرفتهتر، گاهی درمانهای تخصصی یا حتی جراحی لازم میشود؛ مشابه برخی مداخلات اصلاحی که در سنین بالاتر برای مشکلات ساختاری انجام میشود.
۴️⃣ مردمک سفید یا کدر
اگر هنگام عکاسی با فلش، یکی از مردمکها سفید دیده شود (به جای قرمز)، این میتواند نشانه مشکلات جدی مانند:
-
آب مروارید مادرزادی
-
رتینوبلاستوما
-
اختلالات شبکیه
باشد.
در صورت تشخیص اختلالات شبکیه، در سنین بالاتر ممکن است نیاز به جراحی شبکیه وجود داشته باشد؛ بنابراین تشخیص زودهنگام حیاتی است.
۵️⃣ حساسیت شدید به نور
اگر نوزاد هنگام قرار گرفتن در نور معمولی شدیداً چشمهایش را ببندد یا بیقرار شود، ممکن است مشکل قرنیه یا افزایش فشار داخل چشم (گلوکوم مادرزادی) داشته باشد.
گلوکوم درماننشده میتواند به عصب بینایی آسیب جدی وارد کند.
۶️⃣ پلکهای افتاده یا غیرطبیعی
افتادگی پلک (پتوز) در نوزادان میتواند مسیر دید را مسدود کند و باعث اختلال در تکامل بینایی شود.
در موارد شدید، اصلاح افتادگی پلک از طریق جراحی انجام میشود. در سنین بالاتر، این نوع اصلاحات در قالب جراحی زیبایی پلک یا حتی بلفاروپلاستی چشم کرج شناخته میشود؛ اما در نوزادان جنبه درمانی دارد نه زیبایی.
۷️⃣ عدم دنبال کردن اشیاء
از حدود ۲ تا ۳ ماهگی، نوزاد باید بتواند اشیاء را با چشم دنبال کند. اگر:
-
تماس چشمی برقرار نمیکند
-
به نور یا حرکت واکنش ندارد
-
تمرکز چشمی ضعیف است
لازم است بررسی تخصصی انجام شود.
شایعترین بیماریهای چشمی در نوزادان
انسداد مجرای اشکی
عفونتهای چشمی
آب مروارید مادرزادی
گلوکوم مادرزادی
رتینوپاتی نوزادان نارس
انحراف چشم
برخی از این بیماریها با دارو درمان میشوند و برخی نیاز به مداخلات تخصصی دارند.
چه زمانی باید فوراً به چشمپزشک مراجعه کنیم؟
در صورت مشاهده موارد زیر، مراجعه فوری ضروری است:
-
مردمک سفید
-
تورم شدید
-
ترشح چرکی
-
عدم واکنش به نور
-
ضربه به چشم
-
افتادگی شدید پلک
نقش معاینه دورهای در پیشگیری از مشکلات بینایی
حتی اگر علامت خاصی دیده نمیشود، معاینه چشم در سنین:
-
بدو تولد
-
۶ ماهگی
-
۱ سالگی
توصیه میشود.
تشخیص به موقع از نیاز به درمانهای پیچیده در آینده جلوگیری میکند؛ درمانهایی که در سنین بزرگسالی ممکن است شامل روشهایی مانند جراحی فمتو لیزیک برای اصلاح عیوب انکساری باشند.
تفاوت مشکلات موقتی با بیماریهای جدی
گاهی برخی علائم طبیعی هستند:
انحراف خفیف تا ۳ ماهگی
اشکریزش محدود
حساسیت ملایم به نور
اما اگر علائم ادامهدار یا شدید باشند، بررسی تخصصی لازم است.
آیا بیماریهای چشمی نوزادان ارثی هستند؟
برخی مشکلات مانند:
-
آب مروارید مادرزادی
-
گلوکوم
-
بیماریهای شبکیه
میتوانند زمینه ژنتیکی داشته باشند. اگر سابقه خانوادگی وجود دارد، معاینه دقیقتر ضروری است.
روشهای درمان بیماریهای چشمی در نوزادان
بسته به نوع بیماری، درمان ممکن است شامل موارد زیر باشد:
-
ماساژ مجرای اشکی
-
قطرههای آنتیبیوتیک
-
عینک مخصوص
-
بستن چشم سالم (برای تنبلی چشم)
-
جراحی اصلاحی
مداخلات جراحی در نوزادان کاملاً تخصصی و با هدف حفظ بینایی انجام میشود.
مراقبتهای خانگی برای سلامت چشم نوزاد
-
شستوشوی دست قبل از لمس چشم
-
استفاده از گاز استریل مرطوب برای پاک کردن ترشحات
-
جلوگیری از تماس نوزاد با افراد دارای عفونت چشمی
-
رعایت بهداشت وسایل شخصی
سوالات متداول درباره بیماریهای چشمی نوزادان
آیا اشکریزش همیشه نشانه بیماری است؟
خیر، اما اگر مداوم یا همراه با ترشح باشد، نیاز به بررسی دارد.
انحراف چشم تا چه سنی طبیعی است؟
تا حدود ۳ ماهگی ممکن است طبیعی باشد؛ بعد از آن باید بررسی شود.
آیا همه بیماریهای چشمی نیاز به جراحی دارند؟
خیر، بسیاری با دارو یا مراقبت ساده درمان میشوند.
جمعبندی نهایی
چشمهای نوزاد پنجرهای به رشد مغزی و تکامل عصبی او هستند. کوچکترین نشانههای غیرعادی را جدی بگیرید. تشخیص زودهنگام میتواند از درمانهای پیچیده آینده جلوگیری کند.
اگر هر یک از علائم ذکر شده را مشاهده کردید، مشاوره با متخصص چشم بهترین اقدام است. پیشگیری همیشه سادهتر و کمهزینهتر از درمانهای پیشرفته است.